... فرادیس (بـــوستــان دین شناسی) FARADIS
پرهیزگار باش که دادار آسمان/ فردوس جای مردم پرهیزگار کرد
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : سید محمد موسوی
مطالب اخیر
نظرسنجی
ما را از نظر خود محروم نفر مایید








برچسبها

راهكارهایی برای زیبا سخن گفتن

همانا سخن زیبا، مال و ثروت را زیاد می‏ كند، روزی را افزایش می ‏دهد، مرگ را به تأخیر می‏ اندازد، آدمی را محبوب خانواده‏ اش می‏ سازد و او را وارد بهشت ‏می‏ كند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی حج به نقل از قدس آنلاین، آداب و شیوه سخن گفتن امری است كه بسیاری از افراد جامعه شاید نسبت به آن توجهی نداشته باشند ولی می‌توان این مهم را از جمله اساس تمدن بشریت برشمرد كه ساختار آن را می‌توان از جمله اركان بستر هدایت هر پیشوایی عنوان كرد كه بسیاری از این بزرگواران در ابتدا در پی آموختن این مهم به بشریت بوده‌اند. از جمله نعمت‏های پرارج و گران ‏قدری كه آفریدگار جهان به انسان‏ عطا كرده و مایهٔ اصلی آن را با سرشت بشر در آمیخته، قدرت بیان است، چنانچه مهدی عزیزان می‌نویسد نعمت سخن‏ گفتن، عامل مهمّی در تكامل انسان‏هاست. در پرتو این ‏نعمت، علوم نظری و تجارب عملی انسان‏ها به یكدیگر منتقل می‏ شود. خدای حكیم، بعد از مسألهٔ آفرینش انسان از نعمت بیان سخن گفته و می‏ فرماید: اَلرَّحْمَنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ عَلَّمَهُ الْبَیَانَ؛ خداوند رحمان، قرآن را تعلیم داد، انسان را آفرید و به او «بیان» آموخت.

انسان با قدرت بیان و به وسیلهٔ سخن، معلوماتی را كه در باطن‏ اندوخته، ظاهر می‏ سازد و نهفته‏‌های درونی خود را آشكار می‏ سازد و آنچه ‏را كه خود ادراك كرده، به دیگران منتقل می‏ سازد. از این رو، می‏توان‏ گفت: سخن به منزلهٔ پلی است كه مغزهای جدا از هم را به یكدیگر پیوند می‏زند و كالای ارزشمند علم را از این راه به مغزها می‏ رساند و دیگران رانیز عالم و آگاه می‏كند. از امام سجّاد (علَیه السَلام) پرسیدند: از سخن و سكوت كدام‏ یك بر دیگری برتری دارد؟ حضرت در پاسخ فرمودند: برای هر یك از این دو آفت‏هایی است، ولی اگر از آفت مصون و سالم‏ باشند، سخن افضل و برتر است، زیرا خداوند هیچ یك از پیامبرانش را به‏ سكوت مبعوث نكرده است، بلكه آن‏ها مأموریّت داشتند با مردم سخن‏ بگویند و با بیان خود آنان را به صلاح و رستگاری دعوت كنند و نیز هیچ‏كس با سكوت مستحقّ بهشت و لایق ولایت الهی نمی‏ شود و از عذاب ‏دوزخ مصون نمی‏ ماند، نیل به رحمت الهی و نجات از عذاب او در پرتو سخن ‏گفتن است. روشن است كه این نعمت ارزشمند به همان میزان كه در ترقّی و كمال‏ آدمی مؤثّر است، در صورت عدم كنترل نیز، موجب سقوط و تباهی او می‏ شود. چنانچه از امام علی (عَلیه السَلام) پرسیدند: زیباترین مخلوقات خدا كدام است؟

فرمودند: «سخن». پرسیدند: زشت‏‌ترین آن‏ها كدام است؟ باز هم فرمودند: سخن. سپس فرمودند: بِالْكَلاَمِ ابْیَضَّتِ الْوُجُوهُ وَ بِالْكَلاَمِ اسْوَدَّتِ الْوُجُوهُ؛ چهره‏‌ها با سخن سفید می‏ شوند و با سخن سیاه می‏ گردند. كنایه از این كه عدّه ‏ای به‏ خاطر سخن سنجیده و وزین خود، روسفید می‏ شوند و عدّه‏ ای به دلیل بیهوده‏ گویی، پرگویی، غیبت، دروغ وغیره روسیاه‏ و سرافكنده می‏گردند.

ویژگی‏‌های سخن زیبا

باید توجّه داشت كه قدرت بیان با آن كه ازنعمت‏‌های گرانقدر خداوند و از خصایص انسان است و فواید بسیاری در راه تعالی و تكامل آدمی از نظر نشر معارف دینی، گسترش علوم، اندرزهای حكیمانه، تذكّرات دوستانه و نیازهای زندگی دربردارد، لیكن‏ می‏ تواند منشأ بسیاری از زیان‏‌های مادّی و معنوی باشد و بدبختی‏ های‏ غیرقابل جبران به بار آورد، از این رو شاید اشاره به گوشه ای از ویژگی‏‌های سخن زیبا باشد كه ‏آن‏ها را در معاشرت‏‌های اجتماعی، مورد توجّه قرار دهیم، تا از آثار و بركات آن در زندگی بهره ‏مند شویم.

برخاسته از فكر و اندیشه

قدرت تفكّر و اندیشه یكی ازگران‏بهاترین نعمت‏‌های الهی بوده و شایسته است كه انسان قبل از هركاری دربارهٔ پیامدهای آن به خوبی بیندیشد و جوانب نیك و بد آن را درست ارزیابی كند و چنانچه انجام آن را مصلحت دید، اقدام نماید وگرنه‏ از انجام آن چشم بپوشد. روشن است كه سخن ‏گفتن نیز از این قاعده‏ مستثنا نیست. نسنجیده سخن‏ گفتن، علاوه بر زشتی ظاهری چه ‏بسا موجب ‏بی‏ آبرویی و رسوایی گوینده شده، نشانهٔ حماقت و نادانی او به حساب ‏آید و خطراتی را برایش به بار آورد، یا ضرری را متوجّه او سازد. از این رو امیرالمومنین علی (عَلیه السَلام) فرموده اند: فَكِّرْثُمَّ تَكَلَّمْ تَسْلَمْ مِنَ الزَّلَلِ؛ بیندیش، سپس سخن بگو تا از لغزش‏ها در امان باشی، و در سخنی دیگر اندیشهٔ پیش از سخن را نشانهٔ خردمندی و ناپخته ‏سخن‏ گفتن را علامت بی‏خردی دانسته، می‏فرمایند: لِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِهِ وَ قَلْبُ الْأَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِهِ؛ زبان خردمند در آن سوی قلب اوست، ولی قلب اَبله در آن سوی زبان او.

آورده ‏اند كه مردی پارچه‏ ای زربفت و گران‏بها بافته بود. با خود ندیشید كه خوب است این طاقهٔ زربفت را به سلطان هدیه كنم و جایزه ‏ای‏ بگیرم. از این رو، به دربار سلطان شتافت، اجازهٔ ورود خواست و طاقهٔ زربفت را تقدیم كرد. سلطان كه از آن اثر هنری زیبا، خوشحال و شگفت‏ زده شده بود، از اطرافیان خود برای چگونگی استفاده از آن نظرخواست. یكی از آنان گفت: «این پارچه برای انداختن روی مركب شما مناسب است.» دیگری آن را برای پوشش تخت سلطنت مناسب‏‌تر دانست. سومی گفت: «برای پردهٔ درب كاخ سلطنتی شایسته ‏تر است.»

در این میان سلطان گفت: «خوب است نظر بافندهٔ هنرمند را نیز جویا شویم، شاید نظر برتری داشته باشد.» آن‏گاه رو به مرد پارچه ‏باف كرد و پرسید: «این‏ پارچهٔ زربفت برای چه مصرفی مناسب‏‌تر است؟»

مرد بیچاره بدون آن ‏كه عاقبت كار خویش و موقعیّت مجلس را بسنجد، گفت: «قربان! به نظر حقیر، این پارچه فقط برای انداختن روی جنازهٔ پادشاه مناسب است.

همراه با ادب اسلامی

شایسته است كه انسان در هنگام سخن‏ گفتن، ادب اسلامی را رعایت ‏كند، یعنی طوری حرف بزند كه در سخن او نه ‏تنها به شخصیّت دیگران‏ اهانتی شود، بلكه مقصود خود را در نهایت احترام و فروتنی ابراز كند. از عباس عموی پیامبر اكرم (صَلی الله عَلیه وَ آله) پرسیدند: شما بزرگ ‏ترید یا رسول‏ خدا؟

عبّاس كه سنّش از پیامبر (صَلی الله عَلیه وَ آله) بیش‏تر بود، در پاسخ گفت: «رسول خدا بزرگ ‏تر است، ولی من پیش از ایشان متولّد شده‏ ام. گاهی لازم می‏ شود كه انسان سخن حقّی را بگوید كه ذهن شنونده‏ آمادگی شنیدن آن را ندارد و یا زمینهٔ برداشت منفی در سخن او هست. دراین صورت نیز انسان باید سخن را به گونه‏ ای ادا كند و الفاظ را در قالبی‏ بریزد كه میزان بازتاب منفی و تنش ایجاد شده به حدّاقل برسد. نقل شده است كه یكی از خلفای عبّاسی، خواب وحشتناكی دید. پس معبّری (تعبیر كننده خوابی) را احضار كرده و خواب خود را برای او بازگفت تا آن را تعبیر كند. معبّر گفت: «تعبیر این خواب آن است كه قبل از فرارسیدن زمان مرگ خلیفه، همهٔ خویشاوندانش خواهند مُرد و و مرگ خلیفه بعد از مرگ آنان واقع خواهد شد.»

خلیفه از این سخن برآشفت، او را از نزد خود راند و معبّر دیگری رااحضار كرد. معبّر دوم پس از شنیدن خواب خلیفه گفت: «تعبیر خواب‏ شما این است كه خداوند به شما عمری طولانی عطا می‏ كند، به طوری كه‏ عمر شما از همهٔ خویشاوندانتان طولانی ‏تر می‏ شود.»

خلیفه او را نوازش كرد و جایزه ‏ای بدو بخشید. چنان كه ملاحظه شد، محتوای سخن هر دو یكی است، لیكن دوّمی‏ چون در گفتار خود ادب را مراعات كرد سخنش مقبول واقع شد.

راست و همراه با عمل

ملاك زیبایی سخن، تنها زیبایی لفظ و ظاهر نیست، بلكه لازم است، عمل انسان نیز گفته‏ اش را تصدیق كند و این زمانی است كه گوینده به وسیلهٔ سخن، ادّعایی را مطرح كند. مثلاً درقالب زیباترین الفاظ، دَم از وفا و محبّت بزند. چنین سخنی را اگر عمل او تصدیق نكند، سخنی از سر نفاق و تزویر خواهد بود و دیگر نمی‏توان آن‏ را سخن زیبا نامید. قرآن در این باره می‏فرماید: یَا أَیُّهَا الَّذیِنَ َأمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لاَتَعْمَلُونَ كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ‏ أَنْ تَقُولُوا مَا لاَ تَفْعَلُونَ؛ ای كسانی كه ایمان آورده‏اید، چرا سخنانی می‏گویید كه انجام نمی‏دهید. این گناه بزرگی‏است در نزد خدا، كه بگویید آنچه را كه به جا نمی‌‏آورید (سوره صفّ: آیات ۲- ۳) و نیز سخن باید از روی صدق و راستی بوده و با واقع مطابقت داشته‏ باشد و این در جایی است كه گوینده در مقام ارائهٔ خبر باشد. خبر دروغ را هرچند فصیح و زیبا بیان كنند، زشتی دروغ، زیبایی ظاهری‏ اش را تحت الشعاع ‏قرار خواهد داد. امام علی (عَلیه السَلام) می‌فرمایند: شَرُّ الْقَوْلِ الْكِذْبُ؛ بدترین سخن، دروغ است، و نیز سخن باید مبتنی بر حق باشد. سخنی كه باطلی را ترویج می‏ كند، درصدد كتمان حقیقتی‏ است، هر اندازه هم زیبا بیان شود، چون دربردارندهٔ پیام پلیدی است، زیبا نخواهد بود. در ماجرای جنگ صفّین وقتی خوارج گمراه، از غوغای حكمیّت، طرفی‏ نبستند و حَكَم تحمیلی آنان - ابوموسی‏ََ اشعری - در مذاكره با عمرو عاص‏ شكست خورد، شعار «لاَ حُكْمَ اِلاَّ لِلَّه؛ حكم و فرمان جز برای خدا نیست، را سردادند. وقتی این شعار خوارج‏ به‏ گوش امیرمؤمنان علی (عَلیه السَلام) رسید، فرمودند: كَلِمَةُ حَقٍّ یُرَادُ بِهَا الْبَاطِلُ.

آثار خوش زبانی

سخن زیبا، آثار و بركات زیادی دارد و كسی كه زبان خود را به ‏زیباگویی عادت دهد، از این بركات، بهره‏ مند خواهد شد. امام زین العابدین (عَلیه السَلام) به پنج نمونه از آن آثار اشاره فرموده است: اَلْقَوْلُ الْحَسَنُ یُثْرِی الْمَالَ، وَ یُنْمِی الرِّزْقَ، وَ یُنْسی‏ِِ فِی الْاَجَلِ، وَیُحَبِّبُ اِلَی الْاَهْلِ‏وَ یُدْخِلُ الْجَنَّةَ؛ سخن زیبا، مال و ثروت را زیاد می‏ كند، روزی را افزایش می‏ دهد، مرگ رابه تأخیر می‏ اندازد، آدمی را محبوب خانواده‏ اش می‏ سازد و او را وارد بهشت‏ می‏ كند. امام علی (علیه السلام) نیز در دو روایت، خوش‏زبانی را موجب ازدیاد دوستان، كم ‏شدن دشمنان و ایمنی از سرزنش‏‌ها معرّفی می‏ نمایند: عَوِّد لِسَانَكَ لیِنَ الْكَلاَمِ وَ بَذْلَ السَّلاَمِ، یَكْثُرْ مُحِبُّوكَ وَ یَقِلَ‏ مُبْغِضُوكَ؛ زبانت را به نرم‏گویی و سلام‏ دادن عادت ده تا دوستان تو بسیار و دشمنانت اندك شود، و نیز فرموده اند: عَوِّد لِسَانَكَ حُسْنَ الْكَلاَمِ تَأْمَنِ الْمَلاَمَ؛ بد زبانی و آثار آن آفت‏‌ها و آسیب‏‌های زبان از مسائل مهمّی است كه باید به طور جدّی ‏به آن توجّه كرد و بدزبانی یكی از عمده ‏ترین آن‏هاست و نشانهٔ پَستی وانحطاط اخلاقی است.

در لابه‏ لای كلمات اولیای دین، آثار روانی، اجتماعی و عقوبت اخروی این صفت نكوهیده تصریح شده است. حضرت علی (عَلیه السَلام) در این باره بیان داشته اند: إِیَّاكَ وَ مَا یُسْتَهْجَنُ مِنَ الْكَلاَمِ، فَإِنَّهُ یَجْلِسُ عَلَیْكَ اللِّئَامَ وَ یُنَفِّرُعَنْكَ الْكِرَامَ؛ از سخن زشت و ركیك بپرهیز، زیرا زشت‏گویی، فرومایگان را در اطرافت ‏نگاه می‏ دارد و عناصر شریف و بزرگوار را از گردت پراكنده می‏ كند. بدبختانه بعضی از افراد بر اثر معاشرت با اشخاص بد زبان و فحّاش، چنان به بدزبانی و دشنام‏ گویی خو می‏ گیرند، كه حتّی‏ََ در ملاقات‏‌های عادّی ‏و در ضمن احوال ‏پرسی، سخن خود را با لغات زشت می‏ آمیزند. به اینان باید توجّه داد كه تمام كلماتی كه می‏ گویند در نامهٔ عملشان ثبت می‏ شود و در قیامت مورد بازخواست قرار می‏ گیرند، چنانچه رسول خدا حضرت محمد (صَلی الله عَلیه وَ آله) فرموده اند: مَنْ لَمْ یَحْسَبْ كَلاَمَهُ مِنْ عَمَلِهِ كَثُرَتْ خَطَایَاهُ وَ حَضَرَ عَذَابُهُ؛ كسی كه سخن خود را جزو اعمالش به حساب نیاورد (و بی‏ پروا حرف ‏بزند)، لغزش‏ هایش بسیار و عذابش نزدیك شده است.

منابع:
۱-علامه مجلسی. بحارالانوار، ج ۷۱:۲۷۴، ۳۱۰؛ ج ۷۸:۵۵.
۲- آمدی. شرح غررالحكم، ج ۴، ۳۲۹، ۵۰۶.
۳-ابن عبد ربه. عِقدُ الفرید، ج ۲:۲۶۲.
۴-نقش زبان در سرنوشت انسان‏ها، مهدی فقیه ایمانی: ۳۸۴.
۵- مهدی عزیزان. آداب‏ معاشرت: ۷۷-۷۹، ۸۳، ۸۵، ۸۹.




نوع مطلب : پرسش و پاسخ، کـــلاس ، 
برچسب ها : راهكارهایی برای زیبا سخن گفتن،
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :