... فرادیس (بـــوستــان دین شناسی) FARADIS
پرهیزگار باش که دادار آسمان/ فردوس جای مردم پرهیزگار کرد
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : سید محمد موسوی
مطالب اخیر
نظرسنجی
ما را از نظر خود محروم نفر مایید








برچسبها
حسن اردشیری

شهید صدوقی، الگوی فضیلت 

 

نام و نسب 
در سال 1327 هـ. ق در یزد و در خانواده ای روحانی كودكی زاده شد كه او را محمد نام نهادند. پدرش مرحوم میرزا ابوطالب از عالمان وارسته آن سامان بود كه در مسجد روضة محمدیه، معروف به حظیره اقامه جماعت می كرد و محل رجوع مردم بود و به جهت خط خوشی كه داشت، در تنظیم اسناد عقود و معاملات مردم می كوشید. 
نسب شریف «صدوقی» بر اساس آنچه بر سنگ مزار آخوند ملا مهدی كرمانشاهی حك شده است، به چهرة والای شیعه، شیخ جلیل فقیه، ابوجعفر، محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، معروف به «شیخ صدوق»رحمه الله علیه می رسد. 1 

تحصیل و تدریس 
وی در سایة سرپرستی مرحوم میرزا محمد كرمانشاهی، پسر عموی خود، به تحصیل علم پرداخته، شرح لمعه و قوانین را در مدرسه عبدالرحیم خان یزد خواند. در سال 1348 هـ. ق برای ادامة تحصیل راهی حوزة كهن اصفهان شد، و پس از یك سال عازم شهر جهاد و اجتهاد، یعنی قم گردید. 
اقامت وی در قم مصادف است با ششمین سال سلطنت استبدادی رضا خان و اوج حملات وی به روحانیت كه همزمان جوّ ارعاب و تهدید «امنیه های» رضا خانی بیداد می كند، پوشیدن لباس روحانیت جرم محسوب می شود، مجلس روضه ممنوع شده، مؤسس حوزه در فشار طاقت فرسا قرار دارد و مردم به پوشیدن كت و شلوار و كلاه پهلوی مجبورند. 
وی درقم پس از مدتی به درس حاج شیخ عبدالكریم راه می یابد و مورد لطف و توجه خاص ایشان قرار می گیرد و بر اثر اعتماد ایشان، محل رجوع طلاب و حلال مشکلات آنان می شود. 
از سال 1355 هـ. ق آیات ثلاث آن روزگار، سید محمد تقی خوانساری (1295ـ 1371 هـ. ق) ، سید صدر الدین صدر (1299 ـ 1377 هـ. ق) و سید محمد حجت كوه كمره ای (1310 ـ 1373 هـ. ق، مشتركاً به رتق و فتق امور حوزه پرداختند. در این راه، آیه الله صدوقی نیز با همتی بلند و عزمی استوار، به یاری آنان شتافت؛ چنان كه خود می گوید: 
«پس از فوت مرحوم آیه الله حائری قسمت عمده ای از كارهای حوزه به دوش ما افتاد و علاوه بر تولیت مدارس، تقسیم شهریه های طلاب نیز زیر نظر بنده بود. » 
همزمان با تدبیر امور حوزه و تحصیل در محضر آیات ثلاث، خود نیز به تدریس دروس سطح مشغول می گردد و به جهت برخورداری از بیان شیوا و حافظة قوی و محضر خوش، تدریس وی مورد استقبال طلاب جوان قرار می گیرد. 
آیه الله صدوقی آن گاه كه در محضر زعیم حوزه به تدریس و تحصیل و خدمت به طلاب سرگرم بود، در ایام فراغت نیز برای امرار معاش از دسترنج خویش، به كار كشاورزی در منطقة عباس آباد قم می پرداخت. 
شروع جنگ جهانی دوم و فرار رضا خان، موجب دمیده شدن روح آزادی و شكست پیكرة استبداد گردید. در این سالها، حوزة علمیه قم رونق گذشته را باز یافت و بر اثر سعی و تلاش آیات عظام قم، تعداد طلاب رو به فزونی نهاد. 

آشنایی با امام خمینی قدس سره 
آیه الله صدوقی از بدو ورود به قم به دوستی و هم صحبتی با امام خمینی قدس سره دل بست؛ به طوری كه هر دو بزرگوار در جلسات و محفل انس یكدیگر شركت می كردند. آن شهید می گوید: «بنده در سال 1349 هـ. ق كه وارد قم شدم، دو سه روز پس از ورود، با امام خمینی آشنا شدم و كم كم آشنایی ما بالا گرفت و به رفاقت كشید و گاه در تمام مدت شبانه روز با ایشان بودم. » 

بازگشت به یزد 
آیه الله صدوقی در پی اصرار مردم و علمای یزد، به ویژه عالم فرزانه مرحوم سید محمد علی وزیری و ارسال تلگرافهای گوناگون آنان به خدمت آیه الله بروجردی و سایر مراجع، و علی رغم داشتن موقعیت ممتاز در شهر قم، به یزد مراجعت می كند و مورد استقبال بی نظیر مردم آن دیار قرار می گیرد. 
او با وردد به یزد، حوزه درس تشكیل می دهد و خدمات عمرانی و فرهنگی خویش را آغاز می كند. میزان و نحوة خدمت رسانی وی به گونه ای بود كه او را به حضرت خضر نبی علیه السلام تشبیه كرده اند؛ چرا كه گفته اند: حضرت خضر علیه السلام هر كجا كه می نشست، آنجا سبز و خرم می شد و آیه الله صدوقی نیز به هر دیار كه قدم می گذاشت، از خودش آثار خیر و باقیات صالحات به یادگار می گذاشت. 
او در شهادت اولین شهید محراب، «مدنی» را «اسوه» می خواند و قاتلان او را دشمنان كوردل و فریب خوردگان ابرقدرتها می نامد. وی می نویسد: «مكتبی كه با خون علی ها پایه گذاری شده، باید با خون امثال مدنی ها آبیاری شود. »
مبارزات سیاسی 
شهید صدوقی اهل مبارزه سیاسی بود و همگام با امام راحل قدس سره همواره با ظالمان زمان خویش در جنگ و ستیز بود. در غائله انجمنهای ایالتی و ولایتی، به افشاء این توطئه پرداخت و روحانیت منطقه یزد را جهت مقابله سازماندهی كرد. 
در جریان موضع گیری قاطع علماء و مراجع بزرگ در مقابل رفراندم قلابی انقلاب سفید، ایشان نیز در یزد نقش هماهنگ كننده در بسیج مردم و روحانیت را داشت. 
وی ماجرای حمله وحشیانه به مدرسه فیضیه در سال 1342 هـ. ش را محكوم كرد و در ماجرای دست گیری امام راحل قدس سره در همان سال از یزد به قم مهاجرت كرد و پی گیر امور بود. 
شهید صدوقی از امضاء كنندگان بیانیه كم نظیر علمای اسلامی در اعتراض به انتخابات دوره بیست و یكم و نیز ادامه بازداشت امام خمینی قدس سره بود. وی با شنیدن خبر تبعید حضرت امام به تركیه، در خانه به سوگ نشست و از اقامه جماعت خودداری و دیگران را نیز از این كار منع كرد و حتی به مؤذنین گفته بود كه اذان نگویند. 
او مدافع و حامی فدائیان اسلام بود و مرحوم نواب صفوی و سید محمد واحدی را كه مورد تعقیب بودند، در خانه خود مخفی نگه می داشت. 
در دوران ستمشاهی به شدت مانع شركت روحانیون در مجالس و مراسم شاهانه بود. با ارسال كمكهای مالی و وجوه شرعیه به دفتر امام خمینی قدس سره در نجف اشرف، موجب تقویت امام می گشت و به فرموده مقام معظم رهبری، در طول یكی دو سال قبل از پیروزی انقلاب برای بیشتر فعالیتهای انقلاب در سراسر كشور نقش محوری داشت. 
با پیروزی انقلاب در 22 بهمن ماه سال 1357 آیه الله صدوقی برای تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی از یزد راهی مجلس خبرگان شد و در این مجلس شهادت و رشادت خود را در تدوین اصل ولایت فقیه به منصه ظهور رساند. 

امامت جمعه و نمایندگی امام 
امامت جمعه و نمایندگی امام، مسئولیت دیگری است كه او از عهدة اجرای آن رد راستای حل مشكلات مردم، تعدیل تندرویها، تحریض مردم و بازسازی استان و كمك به محرومان و مستضعفان به نیكوترین وجه بر می آید. او با درایت و كاردانی و مدیریت بالای خود به گونه ای عمل می كند كه در طول سالهای بحرانی اوّل انقلاب كه هر روز ایران زمین شاهد توطئه ای جدید بود، استان یزد از كمند توطئه های گوناگون در امام می ماند. 
در روزهای آغازین بعد از پیروزی، لانه های توطئه و فساد گروهكهای چپ و راست را تعطیل می كند و بساط آنان را بر می چیند و هر حركت خزندة دشمن را در نطفه خفه می كند. با شروع جنگ تحمیلی، سیل كمكهای مردمی و نیروی انسانی را از یزد راهی جبهه های نبرد می كند و خود نیز در بعضی عملیات افتخار آفرین حضور می یابد و گرمابخش فضای جبهه ها می شود كه شورانگیزترین حضورش در عملیات غرورآفرین بیت المقدس و فتح خرمشهر بود. 

همراه با شهدای محراب 
او در شهادت اولین شهید محراب، «مدنی» را «اسوه» می خواند و قاتلان او را دشمنان كوردل و فریب خوردگان ابرقدرتها می نامد. وی می نویسد: «مكتبی كه با خون علی ها پایه گذاری شده، باید با خون امثال مدنی ها آبیاری شود. » 2 
در شهادت دومین رفیق راه خود، شهید آیه الله دستغیب نیز می نویسد: «و ای امام! ملت ما در مكتب حسین علیه السلام این مسئله را به خوبی دریافته كه مرگ در بستر برای شخصیتی چون آیه الله دستغیب كم بود. » 3 
همچنین می نویسد: «و همة ما آمادگی برای این چنین مسائل داشته و داریم. » تا اینكه در یك روز گرم كویری ناگهان صدای جمهوری اسلامی ایران خبری جانكاه را چنین اعلام می كند: 
«ساعت 5/1 بعد از ظهر امروز (جمعه یازدهم تیر ماه 1361) عالم ربانی، مجاهد خستگی ناپذیر، آیه الله صدوقی، یار امام امّت و نمایندة امام و امام جمعة یزد با دهان روزه، در محراب نماز به شهادت رسید... . » 
آری، چند لحظه پس از پایان نماز جماعت با زبان روزه در سن 75 سالگی، به فیض شهادت نائل گشت و بدین سان دفتر عمر سراسر زهد و تلاش او بسته شد. 4 

ویژگیهای اخلاقی 
مرحوم آیه الله سید روح الله خاتمی رحمه الله علیه درباره شخصیت اخلاقی آیه الله شهید صدوقی می فرمایند: 
«به طور اجمال باید عرض كنم كه آقای صدوقی آن طوری كه مشاهده شان كردم ـ همچنان كه علامة حلّی دربارة خواجه طوسی می گوید: من در میان این همه علماء و دانشمندان و بزرگانی كه دیدم، او فاضل ترین و برترین كسان بود از حیث اخلاق ـ من هم باید دربارة ایشان همین را عرض كنم؛ واقعاً من در زندگی خودم كمتر كسی را به جامعیت اخلاقی حضرت آیه الله صدوقی دیده بودم. ایشان واقعاً متخلق بود به اخلاق اسلامی و رمز موفقیت ایشان در این امور همان اخلاق اسلامی ایشان بود. » 5 

ـ تواضع 
هم ایشان در جایی دیگر می گویند كه «یكی از جلوه های اخلاقی ایشان، تواضع بود كه یك اخلاق حمیدة بزرگی است و از تعلیمات اسلام می باشد و دربارة آن وارد شده است كه هر كس تواضع بیشتر كند، خدا هم عزت و برتری و شرافت بیشتر به او می دهد. ایشان هم درنهایت درجة تواضع بود... همان طوری كه خدا دستور می دهد به پیغمبرش كه تو باید نهایت تواضع و فروتنی نسبت به مؤمنین داشته باشی، این خلق اسلامی و خلق پیغمبر گونه در آقای صدوقی به حد اعلی موجود بود كه حتی به بچه ها چنان تواضع می نمود و محبت می كرد كه بچه ها با یك ملاقات واقعاً ارادتمند ایشان می شدند. » 6 

ـ مردم داری 
به خاطر وجود همین تواضع زیاد بود كه برای اصلاح كار مردم، و رفع احتیاجات آنها، كمتر به استراحت می پرداخت و در صورت خستگی حتماً سفارش می كرد در صورتی كه فردی برای دیدار آمد، او را از خواب بیدار كنند. تمام مردم را می پذیرفت و امور آنها را به لطف و محبت اصلاح می كرد و صحبت كردنش گرم و برخوردش با اشخاص، همراه با كمال تواضع بود. به خاطر همین، همه افراد بدون اختیار به انجام اوامرش می پرداختند. 7 

ـ كم خوابی برای خدمت 
یكی از چیزهایی كه خداوند به ایشان اعطا كرده بود و در واقع رمز موفقیتشان به حساب می آمد، این بود كه ایشان خواب و بیداری شان را در اختیار خودشان داشتند. اگر یك شبانه روز خواب نمی رفت، خستگی در ایشان پدید نمی آمد و اگر یك شبانه روز زنج می كشید، هیچ به روی خود نمی آورد؛ مثلاً دعوت می كردند كه به فلان ده بروند تا در مجلس عقد یك آدم معمولی شركت نمایند. ایشان واقعاً با كمال رنج و تحمل مشكلات، اما در نهایت گشاده رویی می پذیرفتند. » 8 

ـ عبادت و تقوا 
بالاتر از همة خصائص اخلاقی ایشان، تقوا و اهتمام به عبادات بود. وی همان طور كه روزهای خود را در اختیار مردم می گذاشت و در اصلاح امور مردم می كوشید، شبهایش را با خداوند خلوت می كرد. شاید اغراق نباشد، اگر گفته شود كه از اوّل جوانی تا شب آخر عمرشان، نماز شبشان ترك نشد. بسا می شد که تا یک ساعت بعد از نصف شب برای اصلاح كار مردم گرفتار بود و بعد می خوابید و ظرف یك ساعت باز بیدار می شد و نماز شب و روابط معنوی با خدا را حفظ می كرد. 
این چنین بود كه توفیق فوق العاده ای شامل حال ایشان شده بود و ایشان در زندگی این همه موفقیت پیدا كردند؛ موفقیتهایی مانند عمران و آبادی، دستگیری مستضعفان، خدمت به مردم كه ازبهترین كارهای مؤمنین به حساب می آمد. 9 
فرزند بزرگوارش حجه الاسلام و المسلمین محمد علی صدوقی نیز در این باره می گویند كه: «والده نیز می فرمودند كه یاد ندارم شبی از شبها نماز ایشان قطع شده باشد. خلاصه خیلی مقید به مستحبات بودند. » 10

ـ تشكیلاتی عمل كردن 
یكی از عواملی كه در پیشرفت و موفقیت عملكرد آیه الله شهید صدوقی بسیار نقش داشت، تشكیلاتی عمل كردن است؛ بعضی از كارهای متفرقه را در سایه تشكیل یك بنیاد به نام بنیاد صدوق برنامه ریزی نمود و سعی كرد تا از طریق كارهای اقتصادی و... ، و كمك گیری از نتایج آن به كارهای خیریه و عمران و آبادی بپردازد. 11
ساواك در سال 1356 در اسناد خود خبر از تشكیل سپاه اسلام در استان یزد می دهد كه توسط آیه الله صدوقی تشكیل شده بود. این سپاه كه از روحانیون و مبلغین به وجود آمده بود، هدفش اعزام آنها به مناطق مختلف استان یزد بود كه به گونه ای متشكل در روستا و شهر مستقر شده، به كارهای تبلیغی مشغول می شدند. 

ـ تیزبینی سیاسی 
ایشان از لحاظ سیاسی شخصی بسیار تیزبین و تیز هوش بودند. بسیاری از جریانات سیاسی را قبل از اینكه افرادی كه به سیاست نسبت به ایشان نزدیك تر بودند، بفهمند، می فهمید و زودتر از بقیه فریاد می زد؛ به طوری كه حتی بعضیها می گفتند این حرفها زود است و این افراد كه شما علیه ایشان فریاد می كشید، شاید به این حد نباشند كه شما این فریادها را بر سرشان می كشید؛ مثلاً بعد از انقلاب، اوّل روحانی طراز اولی كه در ایران علیه منافقین فریاد كشید، ایشان بود. اینها را شناخت و علیه اینها قیام كرد. تنها شهری كه منافقین نتوانستند در آن دفتر داشته باشند، شهر یزد بود. ایشان چون دارای یك بینش سیاسی خاص بود، اینها را شناسایی كرد و نگذاشت در این شهر رخته كنند. 
یكی از اطرافیان شهید صدوقی می گوید: 
در قضیه بنی صدر از همان دیدار اولی كه در پاریس با او داشتند، از آن موقع همیشه چهرة وی به عنوان یك علامت سؤال برای ایشان مطرح بود، و در مجلس خبرگان شناخت بیشتری یافتند؛ به طوری كه گاه گاهی هم به جدل رو در رو در مجلس خبرگان كشیده می شد و بعداً جریان ریاست جمهوری پیش آمد. خیلی از دوستان، ایشان را تحت فشار قرار دادند كه بنی صدر را تأیید كنید. ولی ایشان حاضر نشد و بعداً شاید یزد اوّل شهری بود كه شعار «مرگ بر بنی صدر» از آن بلند شد. 12
با شروع جشنهای 2500 ساله شاهنشاهی و تبلیغات گستردة رژیم و ولخرجیهای از حد بیرون محمد رضا پهلوی در راستای برگزاری این جشنها، بعضاً اقدام به تبلیغات نمایشی كرده بودند و مدارس و مراكزی را به این مناسبت افتتاح می كردند. آیه الله صدوقی با هشیاری از ترفند رژیم، از ساخت و بنای مدرسه ای كه امكان سوء استفاده در افتتاح آن می رفت، جلوگیری كرد. 
یكی از روحانیون یزد از او در خصوص بنای دبستانی در محله اكبر آباد یزد كسب تكلیف می كند. ایشان می گوید: «هیچ صلاح نیست اقدام كنی؛ چون به نام جشنهای 2500 ساله نام گذاری می شود و خلاف شرع است. بگذار بعد از سپری شدن ایام جشنها، مدرسه ای كه زیر نظر خودم باشد، خواهم ساخت. 13

ـ محبت به خانواده 
فرزندشان حجه الاسلام محمد علی صدوقی، امام جمعه كنونی یزد، در این باره می گویند: «ایشان بسیار با محبت بودند. بدیهی است كه كسی كه به غیر محبّت دارد، نسبت به افراد خانوادة خودش قاعدتاً بیشتر محبت می ورزد. با بچه ها صحبت می كردند و با بچه های كوچك و بزرگ برخورد تندی اصلاً نداشتند. 
با اینكه به خاطر مقام والایی كه داشتند و به خاطر این عظمت روحی، ابهت ویژه ای داشتند ـ كه این ابهت به ما هم این اجازه را نمی داد كه به راحتی با وی حرفهای خودمان را در میان بگذاریم ـ ولی در عین حال، آزادیهای زیادی به ما می دادند و اصلاً حالت دیكتاتوری نداشتند و در انجام واجبات ما را راهنمایی می نمودند و از محرمات مَنعمان می كردند و همیشه به عنوان راهنما مستحبات را به ما معرّفی می كردند و به انجام آنها تشویق می نمودند. » 14

ـ همدلی و همراهی با مردم 
یكی دیگر از رموز موفقیت آیه الله شهید صدوقی در امر تبلیغ و ترویج فرهنگ دینی، همراهی و همدلی با مردم بود. این عامل آن گونه در وی نقش بسته بود كه خود را جدای از عامة مردم نمی دید. یكی از محافظان ایشان نقل می كردند كه در روز آخر زندگی آن شهید و در بین دو خطبه احساس كردم كه آن حضرت بسیار خسته شده و عرق كرده اند، به خاطر همین در فرصت به دست آمده دستمال از جیب درآورده، به ایشان تعارف كردم تا عرقهای صورت و پیشانی خود را پاك كنند. ایشان با تغیر فرمودند: مگر نمی بینی مردم در این گرما چطور عرق می ریزند؟ چطور من عرقهایم را خشك كنم؟ و بلافاصله برای ایراد خطبه دوم برخاستند. » 15
و بدین گونه بود كه ایشان توانستند در قلبهای گرم مردم یزد جای گیرند و این مردم با صفا، اشارات نورانی و روحانی ایشان هدایت یابند. 

پی نوشت:
1) شهید آیت الله حاج شیخ محمد صدوقی، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، حوزه هنری، چاپ دوم، 1377، ص «الف». 
2) با استفاده از پیام آیه الله مشكینی درباره شهادت شهید صدوقی. 
3) پیام به مناسبت شهادت آیه الله دستغیب. 
4)یادواره سومین شهید محراب آیه الله صدوقی، سید محمد مكی، قم، انتشارات امام محمد باقر%، چاپ اوّل، خرداد 1363، ص4. 
5)همان. 
6) همان، صص 45 ـ 46. 
7) همان، ص 46. 
8) همان. 
9) همان، ص 47. 
10) همان، ص 58. 
11) همان، ص 49. 
12) همان، ص 57. 
13) شهید آیه الله حاج شیخ محمد صدوقی، ج 2، یاران امام به روایت اسناد ساواك، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، حوزه هنری، چاپ دوم، 1377، ص «د » 
14) همان، ص 60، با اندكی تغییرات. 
15) همان، ص 71. 

منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره67.



آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :